‘Van Alkmaar de Victorie!’

‘Toen Spanjes lust naar Hollands bloed/Beteugeld werd door Alkmaars moed’. Twee toonaangevende regels uit het lied ‘Van Alkmaar de Victorie!’, dat schoolkinderen generaties lang zongen op 8 oktober. Wie van een feestje en van historie houdt, komt volgende week naar Alkmaar om mee te vieren dat de stad 441 jaar geleden werd ontzet.

Door Arno Ruitenbeek

De Republiek der Zeven Provinciën kwam in opstand tegen de Spaanse overheerser, verpersoonlijkt door de wrede Filips II. Zijn fanatieke vervolging van de calvinisten, die in 1566 hun onvrede met de rooms-katholieke kerk uitten in de Beeldenstorm, leidde tot een opstand. En die mondde uit in de 80-jarige oorlog (1568-1648).

Filips stuurde een leger onder leiding van de hertog van Alva, die de ene stad na de andere veroverde.  Ook Haarlem moest zich op 13 juli 1573 na een lange uithongering overgeven. Drie dagen later trokken de Spanjolen onder Alva’s zoon Don Frederick naar Alkmaar. Daar had het stadsbestuur na lang aarzelen net gekozen voor de kant van Oranje.

Watergeuzen

De burgers en de in de stad aanwezige watergeuzen hielden manmoedig stand, ondanks een gebrek aan kruit en lood en onaffe verdedigingswerken. De Spanjaarden durfden de strijd dan ook niet aan. Pas op 21 augustus rukten ze verder op, maar hun bestormingen waren tevergeefs. Het water dat via de doorgestoken dijken over het land stroomde, in combinatie met het natte en gure weer deden de rest.  Met natte voeten maakte de belegeraar op 8 oktober 1573 de smadelijke aftocht. Het  was het begin van een reeks zeges, zoals die een jaar later op 3 oktober 1574 in Leiden.

 

Belegering Alkmaar 1573, van onbekende kunstenaar. Te zien in Stedelijk Museum Alkmaar.

Belegering Alkmaar 1573, van onbekende kunstenaar. Te zien in Stedelijk Museum Alkmaar.

 

Daarom is het Alcmaria Victrix, van Alkmaar begint de victorie. Een moedige daad, die jaarlijks wordt gevierd, in en rond het centrum van de Noord-Hollandse gemeente. De festiviteiten beginnen dit jaar op zaterdag 4 oktober al met onder meer een historische kermis (tot en met 8 oktober dagelijks geopend), de ontzetwandeltocht (ook zondag) en een vlettenroeiwedstrijd.  Dinsdag 6 oktober is de traditionele kranslegging bij het beeld Victorientje in het Victoriepark, met ’s avonds de lampionoptocht van kinderen uit de groepen drie en vier, in de sfeervol verlichte, eeuwenoude binnenstad.

8 oktober zelf start, net als voorgaande jaren, met een ontbijt voor kinderen van groepen vijf en zes. De ouderen in tehuizen krijgen iets lekkers. De brandweer demonstreert zijn kunnen. De jeugd meet zijn krachten in kaasdraagwedstrijden. De grote optocht met dit keer als thema ‘Leesplezier voor jong en oud, trekt door de straten. De taptoe op het Waagplein wordt gevolgd door een groot vuurwerk. Het Stedelijk Museum, dat een permanente presentatie heeft van het beleg van 1573, is gratis toegankelijk.