Archief per maand:
Archief per jaar:

ARTHURS VAL: MANNA VOOR TOLKIEN-FAN

tolkien

Om de Tolkien-verslaving te onderhouden.

‘Nieuw’ werk van ‘In de ban van de ring’-auteur vanaf 26 juni in de boekhandel

 

J.R.R. Tolkien: Arthurs val

Boekerij

18,95 euro, e-book 12,99 euro

 

De vijand vóór hen, vlammen achter hen

Altoos ijverig  oostwaarts reden zij.

Het volk vlood hen  als ’t vurig oog Gods,

tot de aarde leeg was,   geen oog hen zag

en geen oor hen opving  in eind’loze heuvels,

op vogel en dier na  die dreigend loerden

in ’t lege land.  Ten leste bereikten zij

het Demsterwold  onder donkere bergen:

wildernis achter hen,  wallen voor hen;

op heemloze heuvels  al hoger rijzend,

wijd, onverwonnen,  lag ’t woud omneveld.

De geestelijke vader van ‘In de ban van de ring’ begon in de jaren dertig van de vorig eeuw ooit aan een zogenoemd allitererend vers in Oudengels, waarin hij zijn versie wilde geven van de legende van koning Arthur – en dan specifiek het eind van de mythische vorst.

Bovenstaande passage (met een uiterst kundige vertaling van Renée Vink) geeft wellicht aan waarom Tolkien niet verder kwam dan vier hoofdstukken of canto’s. Het oude Engelse metrum met zijn bijbehorende verstechniek is van een dermate grote complexiteit en vergt zoveel kennis van zaken, dat de hoogleraar tijd te kort kwam om al zijn ideeën uit te werken. ‘De Hobbit’ kwam op de markt in 1937 en werd een succes. Een vervolg moest er komen, dat werd na veel zwoegen ‘De Ring’ (1954-1955).

‘Arthurs val’ bleef dus onderop de groeiende stapel manuscripten en aantekeningen liggen. Zoals gezegd, waarschijnlijk doordat het monnikenwerk is om de stafrijm goed te krijgen. De voornaamste (sterkst beklemtoonde) lettergreep van iedere helft van de samengestelde woordgroepen (wijd, onverwonnen/lag ’t woud omneveld) moet met dezelfde medeklinker beginnen, en slechts als die medeklinker er niet is, met een klinker. Het gaat niet om letters of spelling, en in die zin is alliteratie of beginrijm een fout begrip, maar om klankpatronen. Alleen als de klank goed is, ontstaat balans tussen de twee woordgroepen die samen een complete regel vormen.

Legenden

Tolkien (1892-1973) wees zijn zoon Christopher als literair testamentuitvoerder. Dat leidde tot een reeks postume uitgaven, waarvan ‘De Silmarillion’ in 1977 de eerste en ‘Arthurs val’ in 2013 de – voorlopig – laatste is. In de jongste uitgave kiest Christopher gelukkig niet voor een taaie inleiding en een even moeilijk te verteren uiteenzetting over het ontstaan van de Arthurlegenden vanaf de vijfde eeuw na Christus. Hij publiceert het onaffe vers, geeft er korte noten bij om namen en woorden uit te leggen en becommentarieert vaders erfenis in afzonderlijke hoofdstukken als ‘Het gedicht in de Arthurtraditie’ en ‘De evolutie van het gedicht’.

Facultatieve informatie, waaruit Tolkien-liefhebbers datgene kunnen halen wat hen zinvol en nuttig voorkomt om de verhalen over Frodo, Sauron en Midden-aarde nog beter te kunnen begrijpen. Dit is  bepaald geen eenvoudige kost, maar evengoed manna voor wie zoals ik verslingerd is geraakt aan ‘In de ban van de ring’. Zie de overeenkomsten tussen Arthurs laatste veldtocht en de slag om Pelennor en je weet ook al die jaren later waar Tolkien zijn inspiratie vandaan haalde.

ARNO RUITENBEEK