DekaMarkt 65 jaar: van zelfbediening tot zelfscan

‘Strijkijzer als sealapparaat’

DekaMarkt introduceert in 194 de eerste volledige zelfbedieningswinkel van Nederland. In 2014 hanteren de klanten van DekaMarkt de zelfscan alsof ze nooit anders gewend zijn. De supermarktketen is 65 jaar jong; een uitgelezen moment om terug te blikken.   

De geschiedschrijving van wat nu DekaMarkt is, begint al in 1941. In dat jaar opent Dirk Kat zijn eerste kruidenierszaak in Velsen-Noord. De oorlog dwingt hem echter de zaak te sluiten. Maar direct nadat Nederland in 1945 bevrijd is van de overheerser, brengt de Noord-Hollandse ondernemer zijn waren weer aan de man in een nieuwe zaak in dezelfde plaats.

Toch is het logisch dat 1949 wordt gezien als het geboortejaar van wat nu een wijd vertakt concern is. Want Velsen-Noord had, dankzij Dirk Kat, de landelijke primeur van de volledige zelfbedieningswinkel, dus met schappen langs de wanden en een kassa bij de deur. Die draagt de illustere naam Kijkgrijp en trekt vanaf dag een zeer veel nieuwsgierige klanten. Onder hen ook sceptici, die menen dat zo’n Amerikaans idee in ons land niet zou aanslaan. Hoe verkeerd zij het destijds hebben ingeschat, weten we intussen.

Menig huisvrouw weet tot dan toe niet beter dan dat kruidenier Kat eens per week langskomt, de bestelling opneemt, een paar dagen later met de bakfiets de spullen thuis bezorgt en de rekening presenteert. Dirk Kat stopt als eerste grutter met die zogenoemde uitbrengweek, die vreselijk veel van zijn tijd opslokt omdat hij op elk adresje wel koffie moet drinken en bijkletsen.

 

De eerste zelfbedieningswinkel.

De eerste zelfbedieningswinkel.

Dat hij niet meer hoeft te horen en te bezorgen, levert tijdwinst op. Omdat de klanten van de winkel voorheen op de lat kopen en bij zelfbediening direct moeten afrekenen,  is er ook nog een financieel voordeel. Hierdoor kan Kat lagere prijzen berekenen. Lage prijzen lokken klanten en verhogen de omzet. Kortom: iedereen heeft profijt bij zelfbediening. Natuurlijk moeten de klanten wennen. Zo’n boodschappenmandje bijvoorbeeld. Er zijn de eerste tijd mensen genoeg die het gewenste artikel op het schap aanwijzen, en het aan de bediende overlaten om dat in het mandje te stoppen.

Strijkijzer

Maar leveranciers en personeel zijn ook niet direct bedreven in het zelfbedieningsvak. Klazien Tanger-Kat, de 85-jarige zus van DekaMarkt-oprichter Dirk Kat, is de eerste caissière in de Kijkgrijp. Ze vertelt dit verhaal. “Rijst, suiker en koekjes kregen we nog onverpakt uitgeleverd. Dan stonden we (Klazien en collega’s) in het magazijntje achter de winkel bijvoorbeeld Verkade-biscuitjes af te wegen en in plastic zakjes te doen. We gebruikten een strijkijzer om de zakjes dicht te sealen. Aan het eind van de dag gingen de zakjes in koekblikken, anders droogden de koekjes uit.”

Langzamerhand komt er steeds meer voorverpakt binnen. Het heeft echter tot halverwege de jaren zeventig geduurd voor de inpakdames helemaal overbodig werden. Bij DekaMarkt staat de tijd inmiddels niet stil. In 1952 wordt het tweede filiaal geopend in Beverwijk, in de jaren erna zullen er nog veel meer volgen in meer provincies.

De ontwikkelingen volgen elkaar snel op. 1955: de nieuwe Kijkgrijp in IJmuiden wordt de eerste ‘echte’ supermarkt van het land. Daar zijn naast kruidenierswaren ook vlees, vleeswaren, brood, gebak, groenten en fruit verkrijgbaar, onder het motto ‘Alle boodschappen onder een dak’. Een jaar later: Kats groeiende onderneming krijgt haar eerste vrachtwagen. Drie jaar later – we schrijven 1959 – ligt er voor het eerst non-food in de winkel. De IJmuidense Kijkgrijp heeft een afdeling kousen en sokken gekregen. Textiel in de super. Opnieuw een pioniersdaad van Kat senior, wiens zoons Jan en Siem later het roer overnemen.

Rundvlees

Kijkgrijp is een begrip in vlees en met name rundvlees geworden. Sinds 1960 koopt het bedrijf op veemarkten zelf vee in voor de eigen slagerijen. Vandaag de dag gaat het nog precies zo. De eigen boerderij voor levering van rundvee aan de ambachtelijke slagerij gaat van start in 1981, zeven jaar later gevolgd door de vestiging van de centrale slagerij in Velsen-Noord.

Voorlopig hoogtepunt is de terugkeer van de slager en de ter plekke afgesneden biefstuk of entrecote (eventueel gemarineerd) in de super. Dat gebeurt in juni van 2014, bij de opening van opnieuw een revolutionaire stap, DekaMarkt World of Food in Beverwijk. Een ongekende wereld aan eten en drinken, die van meet af aan zeer populair is in een groot deel van Noord-Holland.

In de 33 jaar die liggen tussen beide laatstgenoemde feiten zijn voortdurend schaalvergroting en uitbreiding van het dienstenpakket. De winkels worden groter (vloeroppervlak), waardoor het assortiment aanzienlijk groter wordt. Neem 1974: DekaMarkt opent zijn eerste slijterij.  Alle winkels van de keten krijgen in 1986 dezelfde naam DekaMarkt, verwijzend naar de grondlegger Dirk Kat, DeKa.  In Velsen-Noord wordt in 1995 een nieuwe bakkerij geopend, terwijl vanaf 2000 in de Schermer de eigen aardappels voor alle filialen worden geteeld.

De klanten van DekaMarkt kunnen sinds 2010 profiteren van goedkoop prepaid bellen en sms’en.  Tot groot genoegen van steeds meer klanten doet de zelfscan zijn intrede. Vaste klant mevrouw Hoornstra (91) van het filiaal in Santpoort-Noord verwoordt dat als volgt: ”De zelfscan van DekaMarkt  is een zegen.” Nog zo’n aanwinst is DekaDrive; sinds 2011 kunnen boodschappen online worden gesteld en afgehaald op elk verkiesbaar moment.

Kwaliteit

Bij de viering van het 65-jarig bestaan in september en oktober 2014 staat de teller op 83 winkels in Noord- en Zuid-Holland, Gelderland, Overijssel, Flevoland en Friesland. “Veel meer dan op kwantiteit, is DekaMarkt echter gericht op kwaliteit”, aldus huidig directeur DekaMarkt Onno de Groot.

“Dat vertalen we bij DekaMarkt al sinds dat memorabele jaar via ons concept vers, vriendelijk en voordelig. We hebben een uitstekend en onderscheidend aanbod in versproducten, vriendelijk en deskundig personeel en lage prijzen. Ook de komende 65 jaar en langer.” Het succesvolle concept heeft sinds 2012 een duidelijk en aansprekend gezicht gekregen. “De nadruk is nog meer komen te liggen op het tweede deel van onze naam: Markt.”

Nieuwe en bestaande winkels zijn of worden ge- en verbouwd met de nadruk op markt. In kramen en stalletjes liggen de heerlijkste producten, direct van het land, zoals kaas, vlees, brood, salades, zelf te persen jus d’orange en bloemen. Pizza’s zijn naar eigen smaak samen te stellen, kippetjes draaien aan de grill.

De Groot gelooft dat met de combinatie van het gemak van de moderne super met de ouderwetse gezelligheid van de markt DekaMarkt gereed is voor de toekomst. Niet voor niets werd de nieuwe DekaMarkt in Krommenie de mooiste supermarkt van 2013. “De huidige financiële cijfers bewijzen ons gelijk. We hoeven niet per se de grootste te worden, maar willen wel de beste zijn en dat blijven.

Ik voorzie voor de komende decennia een verdere uitbreiding van het dienstenpakket. De klant staat daarbij op 1, gisteren, vandaag en morgen.”