Nieuwste boek rechtbankverslaggever Soeteman

‘Buurman…jij?!’: onopgesmukte waarheid over wat er loos is

De publieke tribunes van de rechtbanken zijn meestal leeg. Onvoorstelbaar, als je dat afzet tegen de enorme populariteit van reality-programma’s op tv. Terwijl de enige onopgesmukte waarheid over wat er loos was bij u en mij om de hoek, te horen en te zien is in onze justitiepaleizen.
Zolang er journalisten als ondergetekende zijn, hoeft de rest van het volk ook niet op te staan van de bank om te weten hoe de rechtsgang verloopt. Even de krant pakken, lezen dat Bas en Adriana uit de Circusstraat zijn veroordeeld voor uitkeringsfraude tot 240 uur rolstoel duwen of parken opschonen, en er is genoeg gespreksstof voor bij de buurtbarbecue.
Weest echter gewaarschuwd. Rechtbankverslaggeving is een uitstervend beroep. Weinig jonge collega’s willen lange dagen doorbrengen in de rechtszaal en met stukkies schrijven over wat ze hebben gezien en gehoord. Het ontbreekt hen aan juridische kennis, inzicht, uithoudingsvermogen. Hoofdredacties zijn ook niet gek. Onder druk van recessie, ontlezing en sociale media laten ze specialismen als deze vallen. Te duur, te arbeidsintensief, te ingewikkeld (de lezer wordt onderschat).
Het kleiner wordende clubje rechtbankverslaggevers werd tot ruim een jaar geleden ‘geleid’ door Fred Soeteman van De Telegraaf. Tientallen jaren bracht hij door bij magistraten, penguin walks en grote en kleine boefjes in hoofdzakelijk kille overheidsgebouwen van Leeuwarden tot Maastricht, van Middelburg tot Almelo.
Diezelfde Soeteman trok na zijn vertrek bij de krant van wakker Nederland zijn privéarchieven op zolder open. Hij nam zijn verslagen en aantekeningen over talloze strafprocessen en -procesjes waarin gewone mensen, in gewone straten, dito buurten en steden de hoofdrol spelen, ter hand. Herschreef ze, deed aanvullend onderzoek en bundelde ze tot een lijvig boek dat ‘Buurman…Jij?!’ heet. 
Chris Roodbeen, de 81-jarige rechtbanktekenaar die altijd in Soetemans gezelschap werd gezien, leverde natuurlijk de illustraties bij deze 568 pagina’s dikke opsomming van kinderporno, mishandeling, afpersing, oplichting, moord en doodslag. Kortom, alles wat u uw buurman of buurvrouw nooit zou hebben toevertrouwd (‘Hij was toch zo lief voor zijn hondjes’, ‘Ze kon toch zo leuk quilten’) en wat ze toch op hun kerfstok brachten.
‘Buurman…Jij?!’ is een kilo ellende die ons raakt. Niet alleen de zaken die speelden voor de Haarlemse of Alkmaarse rechtbank en door Soeteman zijn vastgelegd. Want wat gisteren in Borne, Millingen, Heerlen en Amersfoort gebeurde, speelt zich morgen af in Nieuw-Vennep,  Bloemendaal, Santpoort-Noord , Akersloot, Heiloo of Heerhugowaard.
Helaas heeft Soeteman gekozen voor voetnoten, veel, en niet zulke kleine ook. Ik had liever gezien dat hij de uitleg van juridische begrippen of nadere introductie van personen in bijlagen achterin had gestopt. Dat is niet zo storend. Evenmin word ik enthousiast over zijn lange zinnen, vele bijzinnen, afkortingen (mevr.mr.) en archaïsch taalgebruik. Minpunt tenslotte is dat hij niet van alle zaken de vonnissen heeft kunnen achterhalen , zodat we in het ongewisse blijven over de afloop.
Het blijft desondanks een boek om te koesteren. Van de ‘grootmeester’, uit een bijna voorbije periode van kranten maken. Om ons allen er aan te herinneren dat de misdaad slechts een seconde en een meter verderop gaande is. Waar je ook woont, wie je ook bent, wat je ook doet. Ooit overkomt het je buurman ook.
Morgen, dinsdag 1 november, wordt het eerste exemplaar van het boek ‘Buurman..jij?!’ uitgereikt aan staatssecretaris van justitie Fred Teeven en aan advocaat Bram Moszkowicz. Dat gebeurt in het Persmuseum in Amsterdam. Vanaf dan is het boek te koop in de boekhandels voor 24,50 euro. Sinterklaas en de kerstman lezen de krant en weten nu wat hen te doen staat.
ARNO RUITENBEEK